Chào bà con! Có mấy chuyện về mắt mà nếu để trễ thì rất khó lấy lại. Nhược thị là một trong số đó, mà điều đáng lo là nó diễn ra âm thầm, con nít không biết than, cha mẹ cũng khó nhận ra.
Tụi mình viết bài này không phải để hù bà con, mà để cô chú anh chị có con nhỏ trong nhà biết mà để ý sớm. Vì nhược thị phát hiện sớm thì còn cải thiện được nhiều, còn để trễ thì rất khó.
Tụi mình cũng xin nói rõ ngay từ đầu: nhược thị là chuyện của bác sĩ chuyên khoa mắt. Tiệm kính tụi mình chỉ hỗ trợ ở khâu đo khúc xạ và cắt kính đúng độ theo chỉ định, chớ không chẩn đoán, không điều trị.
Nhược thị là gì?
Bà con hay nghe gọi là “mắt lười”. Đây là tình trạng một bên mắt (đôi khi cả hai) có thị lực kém hẳn, dù bản thân con mắt đó nhìn bề ngoài vẫn bình thường, không đau không đỏ gì hết.
Nguyên nhân nằm ở chỗ đường thị giác nối từ mắt lên não không phát triển đầy đủ trong những năm đầu đời. Khi một bên mắt liên tục gửi lên não hình ảnh mờ, não sẽ dần ưu tiên bên mắt rõ hơn và bỏ bê bên còn lại. Lâu ngày bên đó yếu hẳn, có đeo kính đúng độ cũng không đưa thị lực về mức bình thường được nữa.
Vì sao đeo kính sai độ có thể dẫn tới nhược thị ở trẻ?
Vì bản chất của nhược thị là não bị nhận hình mờ trong thời gian dài. Mà kính sai độ chính là một nguồn gây hình mờ kéo dài. Mấy tình huống hay gặp:
- Bé có tật khúc xạ mà gia đình không biết, để vậy suốt nhiều năm
- Hai mắt lệch độ nhiều, mắt yếu hơn bị bỏ bê vì bé đã nhìn được nhờ bên mắt tốt
- Bé đeo kính cắt sai độ, thiếu độ, hoặc bỏ sót độ loạn
- Kính cũ mấy năm không đổi trong khi độ của bé đã thay đổi
- Bé được đo bằng kính bán sẵn, hai bên cùng một độ, không đúng với mắt bé
Ngoài tật khúc xạ, nhược thị còn có thể do lé, hoặc do có gì đó cản đường sáng vô mắt như sụp mi. Mấy trường hợp đó đều cần bác sĩ chuyên khoa mắt khám và xử lý.
Dấu hiệu nghi ngờ nhược thị ở trẻ
Cha mẹ để ý mấy điểm sau ở con:
- Bé hay che hoặc nhắm một bên mắt khi nhìn
- Nghiêng đầu, vẹo cổ theo một hướng cố định mỗi khi tập trung nhìn
- Hai mắt không nhìn cùng một hướng, một bên hơi lệch vô trong hoặc ra ngoài
- Bé vụng về khi chụp banh, rót nước, ước lượng khoảng cách kém
- Che bên mắt tốt lại thì bé phản ứng khó chịu, đẩy tay ra
- Đo thị lực thấy hai bên chênh nhau rõ rệt
Thấy mấy dấu hiệu này thì gia đình đưa bé đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt sớm chừng nào tốt chừng đó. Mấy dấu hiệu chung khác bà con coi thêm bài dấu hiệu nhận biết mắt người nhà cần đi đo ngay.
Nhược thị có cải thiện được không?
Được, và cơ hội tốt nhứt là khi phát hiện sớm lúc bé còn nhỏ, trong giai đoạn thị giác còn đang phát triển. Càng để lâu thì càng khó.
Hướng xử lý do bác sĩ chuyên khoa quyết định, thường gồm hai phần: chỉnh kính đúng độ để mắt nhận được hình rõ, và tập cho bên mắt yếu chịu làm việc theo phác đồ bác sĩ đưa ra. Gia đình phải kiên trì theo đúng lịch tái khám, vì bỏ giữa chừng là uổng công.
Vai trò của tiệm kính trong chuyện này khá giới hạn: tụi mình cắt kính đúng theo toa của bác sĩ, làm gọng cho bé đeo êm không tuột, và nhắc gia đình lịch đo lại. Vậy thôi. Bà con đừng nghe ai ở tiệm kính hứa chữa được nhược thị nghen.
Cha mẹ nên làm gì để phòng?
Mấy việc đơn giản mà hiệu quả:
- Cho bé đo mắt từ sớm, nhứt là trước khi vô lớp một, và đo lại định kỳ khoảng 6 tháng một lần
- Đừng chờ tới khi bé than mờ mới đi, vì bé thường không tự biết mình nhìn kém
- Nếu bé đã đeo kính thì kiểm tra độ định kỳ, đừng để cặp kính hai ba năm
- Trong nhà có người bị lé hoặc nhược thị thì nên cho bé đi khám sớm hơn
- Thấy bé có dấu hiệu bất thường thì đi bác sĩ chuyên khoa, đừng tự đoán
Chuyện chọn kính cho bé đi học sao cho bền, cho đeo êm, tụi mình nói trong bài kính cận loạn thị cho trẻ em học đường.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn có bị nhược thị không?
Nhược thị hình thành trong giai đoạn thị giác đang phát triển lúc nhỏ. Người lớn phát hiện ra thường là do bị từ nhỏ mà không biết. Với người lớn, đeo kính sai độ chủ yếu gây mỏi mắt và nhức đầu, chuyện này tụi mình nói trong bài đeo kính sai độ tác hại như thế nào.
Đeo kính đúng độ là hết nhược thị hả?
Không hẳn. Chỉnh kính đúng độ là điều kiện cần, nhưng thường phải kèm theo phác đồ tập luyện do bác sĩ chỉ định thì bên mắt yếu mới cải thiện được.
Bé mấy tuổi thì đo mắt được?
Bé đã nhận được mặt chữ hoặc mặt hình là đo khúc xạ được. Bé nhỏ hơn hoặc nghi có lé thì gia đình nên đưa đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt.
Đo mắt cho bé ở tiệm có tốn tiền không?
Không nghen, tiệm tụi mình đo miễn phí cho cả người lớn lẫn trẻ nhỏ, không cần hẹn trước.
Đừng để trễ nghen bà con
Với nhược thị, thời gian là thứ quý nhứt. Gia đình nào có con nhỏ thì tranh thủ cho bé đo mắt sớm, thấy bất thường thì đưa đi bác sĩ chuyên khoa liền.
Còn chuyện đo khúc xạ và cắt kính đúng độ thì tụi mình lo được. Mắt Kính Đức Phương, 72 – 74 Hai Bà Trưng, P. Phú Lợi, TP. Cần Thơ (Phường 1, Sóc Trăng cũ), điện thoại 0299 3826 148. Mở cửa 7h30 tới 20h mỗi ngày.
